قنات | از چگونگی حفر قنات تا ثبت جهانی این سازه آبی ایرانی

تا به حال شده که به این فکر کنی یه قنات چیه و چه کاربردی داره و حتی  چجوری حفر میشه؟ میدونی قدیمی ترین قنات های ایران کجا هستند ؟ میدونی کدوم از قنات های ایران در یونسکو به ثبت رسیده؟ پس با ما همراه باش تا در این مقاله معرفی قنات، همراه باش تا به جواب تمام سوال هات در رابطه با قنات برسی.

قنات چیست؟

قنات به معنی کانال و آب‌راه است. در واقع قنات‌ها چاه هایی هستند که برای جمع‌آوری آب و هدایت آن به سطح زمین مورد استفاده قرار می‌گرفتند. قنات‌ها  ابتدا در منطقه‌ قفقاز معمول بودند. آب به‌دست آمده از این قنات‌ها، برای تامین آب مورد نیاز شرب افراد و کشاورزی استفاده می‌شد.که قدمت هزار ساله دارد.

جزئیات حفر قنات

چگونگی حفر چاه

در ابتدا مقنی(کسی که چاه را حفر میکند) طبق تجربه خودش محلی را حدس میزند که محل مناسبی برای حفر چاه است، بعد چاه هایی حفر میشه برای اینکه ببینند حدس مقنی درست بوده یا نه که بهش گمانه میگن، در صورت درست بودن حدس مقنی اون چاه تحت عنوان مادرچاه شناخته میشه که عمق مادر چاه بیشتر چاه های دیگه هست،موقعی که به ابتدای آب های زیر زمینی میرسند آب به آرومی و کندی از کف چاه و دیواره ها وارد چاه میشه که مقنی سرعت کندن و بالا میبره و همکاران مقنی که بالای چاه خاک های اضافه رو خالی میکنند

با دیدن خاک های مرطوب و گلی متوجه زمان بالا کشیدن مقنی میشن و مقنی رو از چاه بیرون می آورند بعد از حفر مادر چاه مقنی با توجه به عمق و میزان آب، اون چاه رو بررسی میکنه تا ببینه ارزش کاریز (قنات)  زدن رو داره درصورتی‌که حفر اون توجیه اقتصادی داشت حفر کاریز (قنات) به معنای واقعی را آغاز می‌کنه.دومین مرحلهٔ بزرگ و دشوار حفر  قنات یعنی احداث دهلیز از جانب مظهر قنات به سمت مادر چاه است.

قبل از ینکه محل دقیق ابتدای دهلیز قنات مشخص بشه، مقنی مناطقی که با سطح آب ایستابی هم‌ارتفاع هستند را مشخص میکنه  بعد با توجه به شرایط اقلیمی بهترین نقطه را به‌عنوان مظهر قنات را انتخاب می‌کنه؛ بنابراین مقنی باید به ترازیابی بپردازه. که بعد از این ارزیابی ها چاهایی حفر میکنه آب قنات رو به دست مصرف کننده میرسونه.

عکس قنات از بالا

تصویر قنات از بالا شبیه لانه مورچه

امروزه تور های گردش در قنات برگزار میشه که در این تورها به معرفی قنات ها در داخل قنات میپردازند که شرکت کنندگان در این برنامه ها میتوانند از نزدیک با قنات و ویژگی های آن آشنا بشوند.

انواع سازه های آبی تاریخی

در معرفی قنات به سازه های آبی می رسیم که در این مقاله مختصر توضیحی داده شده

1-بوکن

در قدیم بدلیل نبود وسایل نقلیه مناسب در مواقع حفر قنات کارگران مجبور بودند در کنار محل حفرقنات ها محلی برای زندگی خوددرست کنند، به این سازه ها که کارایی خانه را داشته بوکن میگفتند.

2_ گرمابه

همینجوqر که از اسمش مشخصه گرمابه یعنی محلی دارای آب گرم که برای از بین بردن کثیفی از بدن انسانها بوجود اومده.

3_پایاب

محلی شیب دار و دارای پله که دست رسی مصرف کننده را به اب قنات آسان میکرده است هرچه قنات عمیق تر بوده شیب پایاب و پله های اون هم به مراتب بیشتر بوده.

داخل پایاب

هرچقدر عمق قنات بیشتر باشد شیب و پله های پایاب هم بیشتر میشود

4_آسیاب آبی

ساختاری که برای آسیاب غلات ساخته شده بود که محرک اصلی این ساختار آب بوده.

5_زورنا

زمانی که آب قنات به سطح زمین می رسید آب  وارد یک جوی آبی میشد که بعد از طی کردن مسیری آب وارد زورنا میشده که آب را به عمق زمین میبرده و با آب قنات دیگر هم سطح میشده.

6_ یخچال

در مناطق گرم و خشک که تابستانهای بسیار طاقت فرسایی داره سازه هایی ساخته میشد که در زمستان برف ها را در این سازه ها ذخیره میکردند و در تابستان از آن یخ و برف ها استفاده میکردند که این یخچالهای طبیعی دارای تکنولوژی خاصی بودند که از آب شدند این برف ها در تابستان جلوگیری میکرده.

ثبت جهانی قنات

در سال 2016 لیست قنات های ایران به عنوان میراث جهانی ثبت شده که مناطق یزد،خراسان،کرمان،اصفهان و استان مرکزی فهرست آثار جهانی آمده که قدمت این قنات ها به 200 تا 2500 سال می رسید، که یکی از قنات های ثبت شده قنات زارچ یزد با طول 10 کیلومتر است.

معرفی قنات های ثبت شده در یونسکو

11 قنات­ طویل و عجیب ایران که در فهرست میراث جهانی یونسکو در سال ۲۰۱۶ به ثبت رسیده شامل قنات های :

قنات گوهرریز جوپار، قنات بلده فردوس، قنات ابراهیم‌آباد اراک، قنات مزدآباد، قنات عمومی وزوان، قنات حسن‌آباد مشیر، قنات باغ زارچ، قنات اکبرآباد بم، قنات قصبه گناباد،قنات قاسم‌آباد بم و قنات مزد آباد است.

دلایل ثبت این 11 قنات در یونسکو

 دلایل ثبت و معرفی قنات ها بدلیل  خاص بودن این قنات‌ها از جمله فناوری‌های خاص احداث آن‌ها میتوان نام برد، ویژگی های دیگر مانند عمیق‌ترین، طولانی‌ترین یا قدیمی‌ترین قناتها است.

دهانه ورودی قنات

سفر به اعماق زمین

تجربه معرفی قنات با تور پیاده روی و قنات گردی روبه راه

من هیچ تجربه و با اطلاعاتی در رابطه با قنات، چگونگی حفر قنات، تاریخچه حفر قنات ایران، مزایای حفر قنات، داخل قنات، پایاب، آب انبار، آسیاب آبی و حتی رفتن در داخل قنات را نداشتم، و بعد از دیدن برنامه تورپیاده روی و قنات گردی رو به راه و قیمت مناسب آن نسبت به دیگر برگزار کنندگان ترغیب به شرکت در این تور شدم که میخام اینجا براتون تعریف کنم امیدوارم به اندازه ای که من لذت بردم شما هم لذت ببرید و یه روزی حتما وقت بذارید برای دیدن این سازه آبی بی نظیر

در ابتدا در یکی از محلات سنتی و تاریخی یزد گرد هم جمع شدیم، و با دوستان همراهمون آشنا شدیم بعد  لیدر تور به توضیح ویژگی ها و کلیدواژه های قنات مثل (چگونگی حفر قنات، تاریخچه حفر قنات، طولانی ترین قنات، و…) پرداخت در ادامه راه افتادیم به سمت پایاب های معروف و خاص یزد که هرکدوم ویژگی های خاص خودشون رو داشتند و داخل پایاب ها رفتیم و از نزدیک خنکای اونجا را حس کردیم و دقیق با معماری و ساختار متفاوت پایاب ها آشنا شدیم،

که بعد از کلی پیاده روی تو بافت تاریخی برای رسیدن به ایستگاه های بعدی کلی اطلاعات جالب از بافت تاریخی گرفتیم توسط لیدرعزیزمون، اطلاعاتی مثل :کاهگل های خانه ها، شکل ساخت دیوار خانه های قدیمی، مدرسه های تاریخی مسیرمون،حسینیه هایمعروف و با قدمت و… بعد رسیدیم به آسیاب آبی و از نزدیک آسیاب سنگی  رو دیدیم و وارد اصل قضیه یعنی ورود به قنات شدیم ک چکمه پوشیدیم و وارد قنات شدیم و در برابر فوبیای جای تاریک و تنگ قرار گرفتیم ولی کلی کیف کردیم و لذت بردیم از اینهمه درایت و علم پیشینیانمون حتما بهتون پیشنهاد میکنم یه همچین سفری رو تجربه کنید

2 یک نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *